حجیت اجماع و قیاس

حجیت ٳجماع وقیاس (۹)

❀أرکان ٳجماع❀
اجماع مشتمل بردو رکن است.
۱)-عزیمت.
۲)-رخصت.
عزیمت :آنست که تمام مجتهدین بریک قول اتفاق نمایندوبگویند:«اجمعنا علی کذا»،یابالاتفاق  عمل بریک فعل را آغازنمایند.
رخصت:آنست که عده ای ازمجتهدین درمسأله ای رأی و نظرخویش را اعلام می کنند یا عملی را انجام می دهند .این رأی وعمل به بقیه مجتهدین می رسد، آنان سکوت اختیار نموده; نه مخالفت می کنند ونه
تصریح به موافقت. این را «اجماع سکوتی» نیزگویند.

این نوع ٳجماع نزد احناف وحنابله حجّت قطعی است ومخالفت با آن جایزنیست .
لیکن نزد امام شافعی حجّت نیست.ناگفته نماند اهل اجماع کسانی هستندکه مجتهد باشند و بدور ازخواهشات نفسانی وفسق وفجورباشند.
بیان شرط اجماع.شرط اجماع این است که همه متفق باشند وهنگام انعقاد اجماع،اختلاف یک نفرهم مانع اجماع هست همانگونه که اختلاف اکثرمانع اجماع است.برخی ازمعتزله نظرشان براین است ازاتفاق اکثرنیز اجماع منعقد می شود زیرا حق، باجماعت(اکثریت) است چنانکه ارشادرسول گرامی است.«یَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّار»
ترمذی رقم ۲۰۹۳ترجمه :دست نصرت الهی بر جماعت است وهرکس از جماعت جدا شدوارد دوزخ می شود.
ازاین روایت معلوم می شود اگریک یا دو نفرازجماعت کناره گیری نمایند حق باجماعت واکثریت است.
الحاصل: نتیجه حدیث این است که مخالفت یک فرد، مانع انعقاد اجماع نیست.ما درپاسخ به آنان می گوییم مطلب حدیث اینطور نیست که هنگام انعقاد اجماع اگریک یادو نفرمخالفت کردندبه دوزخ خواهند رفت.
بلکه مفهوم روایت این است اگر شخصی پس ازتحقق اجماع، کناره گیری کردآنگاه به دوزخ خواهد رفت.
یعنی پس ازآنکه باتمام مجتهدین اتفاق نظرنمود، اختلاف کرد در دوزخ داخل می شود.
پس مطلب صحیح حدیث این شد که انعقاداجماع ازاکثریت ثابت نمی گردد بلکه ازاتفاق تمام مجتهدین ثابت می شود.
حکم اجماع : آنست که «مراد»شرعا علی سبیل الیقین ثابت می شود.
بیان سبب انعقاد اجماع.اسباب انعقاد اجماع دو تا هستند.
۱‌)-گاهی سبب وانگیزه ی انعقاد اجماع ، کتاب الله است .مثلا : تمامی امت مسلمه برحرمت امّهات (مادران) وبنات(دختران) ٳجماع دارند.وسببی که بسوی آن فرا می خواند قول باری تعالی است.حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ
«نساء /۲۳»حرام شده است بر شما، مادران، و دخترانتان.
۲)-وگاهی داعیه ی اجماع،اخبار آحاد است .مثلا:برای عدم جواز فروش طعام وخوراکی خرید شده قبل ازقبض ،ٳجماع شده است.«عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ :قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ »
صحیح مسلم رقم ۲۸۰۸-صحیح بخاری بروایةابن عمررقم /۱۹۸۹٫ابن عباس گوید: پیامبرگرامی صلی اللّه علیه وسلّم فرمود:هرکس طعام وخوراکی راخرید تازمانی که آنرا قبض نکرده است نفروشد.
۳)-وگاهی سبب انعقاد اجماع از قیاس می باشد ،مثلا:در برنج وعدس و….،ربا جاری می شود وبابت این اجماع منعقد شده است لیکن سبب آن قیاس است یعنی: بخاطر اتحاد قدر مع الجنس ،برنج ،عدس ،لوبیا وو..را با آن چیزهایی که درحدیث «البُرَّ بالبُرّ»(گندم درعوض گندم) مذکوراست قیاس نموده اند.چنانکه درحدیث ذیل آمده«عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلًا بِمِثْلٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ يَدًا بِيَدٍ فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ إِذَا كَانَ يَدًا بِيَد‌»صحیح مسلم رقم ۲۹۷۰
علامه ابن حزم ظاهری می گوید:اجماع فقط ازدلیل قطعی منعقد می شود ازخبرواحد وقیاس منعقد نمی گردد چون خبرواحد وقیاس هردوتا موجب علم یقینی نیستند .لهذا آن چیز(اجماع)که ازاین دوتا صادر شود چگونه موجب یقین می باشد؟حال آنکه اجماع موجب یقین است.اهل ظواهر (لامذهبان)می گویند:اجماع ازخبرواحد منعقد می شود لیکن ازقیاس منعقد نمی شود. زیرا حجیت شرعی قیاس، مختلَف فیه است بنابراین چگونه ازیک چیز مختلَف فیه ،اجماع منعقد می شود.
برخی ازمشایخ احناف قایل اند که اجماع ازخبرواحد و قیاس منعقد می شود واز خبر متواتروکتاب الله منعقد نمی گردد زیرا درصورت وجود خبرمتواتروکتاب الله نیازی به اجماع نیست.چون این هردوتا جهت ٳثبات حکم کافی هستند
ودرسبب نقل این دوتا هیچ شبه ای وجود ندارد.امادرنقل خبرواحد شبه وجود داردلذاظنی الثبوت است.و اجماع ازآن منعقد می شود.
↩ادامه دارد.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت + هفت =

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن