توسل

ثبوت توسل شرعی از دیدگاه اهل سنت والجماعة

ثبوت توسل شرعی از دیدگاه اهل سنت والجماعة
حدثنی الحسن بن محمد قال: حدثنا الانصاری قال:حدثنی ابی عبدالله بن المثنی, عن ثمامه بن عبدالله بن انس,عن انس :ان عمر بن الخطاب{رضی الله عنه} کان اِذا قحطوا استسقی بالعباس بن عبدالمطلب فقال: اللهم اِنا کنا نتوسل اِلیک بنبینا{صلی الله علیه وسلم} فتسقینا, و اِنا نتوسل اِلیک بعمّ نبینا فاسقنا قال: فیسقون
ترجمه: حضرت انس {رضی الله عنه} می فرماید: معمول حضرت عمر ابن خطاب {رضی الله عنه} این بود که {کان اذا قحطو}وقتی که قحطی می شد و باران نمی بارید پس بر حضرت عباس {رضی الله عنه }توسل کرده و به ذریعه ایشان از الله {جل جلا له} دعای باران میکردند_و می فرمودند:فقال: اللهم انا کنا نتوسل اِلیک بنبینا فتسقینا.
ترجمه: ای الله! ما از تو به ذریعه نبی کریم {صلی الله علیه وسلم}خود توسل میکردیم پس تو {الله} به ما باران عطا می کردی_و انا نتوسل اِلیک بعم نبینا فاسقنا
ترجمه: الآن ما بر ذریعه عموی نبی کریم {صلی الله علیه وسلم} خود عباس{ رض الله عنه} توسل میکنیم تو{الله} به ما باران عطا بفرما .
چنانچه باران می باریدهنوز هم در مدینه منوره آن جایگاه موجود است که در آن نماز استسقاء خوانده می شد و در آنجا که حضرت فاروق اعظم {رضی الله عنه} بیرون آمده و توسل به حضرت عباس{رضی الله عنه} دعا کردند آن را مسجد سُقیا می گویند.
وجه نزاع در مسئله توسل:
حقیقت مسئله این است که درباره توسل آنچه آرای مختلف آمده و آنچه بحث و مباحثه شده بزرگترین وجه آن این است که مردم بغیر تعیین کردن معنی توسل بحث را شروع کردندبرای همین بعضی ها گفته اند جائز است وبعضی گفته اند ناجائز است, کسی گفته شرک است,و کسی دیگرگفته حرف بدی است وو…وو
همه این بحث ها برای این پخش شده اند که کسی معنی صحیح توسل را متعین نکرده,حالانکه در لفظ توسل احتمال معنای زیادی است در آن بعضی معنی این چنین اند که یقینا حرام و ناجائز هستند بلکه به شرک هم میرسند بعضی این چنین اند که یقینا جائزاند و در آن هیچ گنجایش اختلاف نیست
اگر معنی توسل متعین کرده بشود و در حد الامکان بالا مسئله حل میشود و شایدِ نزاع لفظی هم بماندو اینطور بفهمید که در توسل احتمال معنا است.
معنای مختلف توسل:
معنی اول توسل: این است که در مورد شخصی این را بفهمد که الله او را قدرت نفع و ضرر عطا کرده است لهذا از او حاجت خود را بخواهد و نام الله را به محض تبرک استعمال بکنددر آن این عقیده میشود که اصل دهنده متوسل به است یعنی بر کسی که توسل کرده می شود و آن را بخاطر این شرک نمیداند میگویند الله او را این قدرت را عطا کرده است لهذا الآن نفع و ضرر به دست او است بخاطر همین از او می خواهیم اگر کسی به همین معنا توسل بکند پس این باجماع حرام بلکه شرک است,چونکه داشتن این عقیده که الله قدرت نفع و ضرر را به کسی تفویض کرده است علی الاطلاق این هم یک شعبه ی از شرک است.
معنی دوم توسل: این است که بر آن ذاتی که توسل کرده می شود در مورد او این تصور را بکند که الله قدرت نفع و ضرر او را به این طرح تفویض کرده که خود{الله} برای خودش هم گذاشته
یعنی الله به او قدرت نفع و ضرر داده و الله برای خودش این قدرت را هم نگه داشته است این هم یک شعبه ی از شرک است که حرام است.
معنی سوم توسل: این است که در مورد آن شخص این را بفهمد که این بنده نیک الله است که دعای او قبول می شود
بخاطر همین از او در خواست بکند بر حق من برای این مراد من دعا بکند گویا این …توسل “بمعنی طلب الدعاء” یا “شفاعت فی الدعا” است, یعنی برای من از الله دعا بکند که مراد من کامل بشود یا این دعا را{برای من} بکند که الله دعای من را قبول بفرمایددر این صورت شرک نیست ,لیکن ثبوت این فقط برای احیاء خاص است برای اموات این روش ثابت نیست, یعنی کسی که بزرگ(اولیاء الله) زنده ی است آدم به نزد او برود و بگوید برای من دعا بفرما ,پس این روش جائز است. البته بر اموات این را بگوید که برای من دعا کن یا به حق من سفارش کن این سخن از هیچ جا ثابت نیست برای همین اجازه این(دعا) داده نشود.
حضرت عمر فاروق{رضی الله عنه} انچه توسل فرمودند:آن به این معنی است تا وقتی که نبی کریم {صلی الله علیه وسلم} بر دنیا تشریف می فرمودند پس ما بر شما{صلی الله علیه وسلم} توسل میکردیم که شما{صلی الله علیه وسلم} بر حق ما دعا بفرماییداما شما{صلی الله علیه وسلم} بعد از تشریف بردن از این دنیا ما از عموی شما حضرت عباس {رضی الله عنه} توسل میکنیم یعنی از ایشان در خواست دعا میکنیم که شما بر حق ما دعا بفرمایید تا که الله باران بباردپس این توسل “بمعنی طلب الدعاء” است
معنی چهارم توسل:این است که “توسل بالذوات لا بالمعنیین الاولین”یعنی آنچه دو معنی قبلا بیان شد از آن (دو) معنا نباشد که در او قدرتی از نفع و ضرر است یا الله او را قدرتی تفویض کرده است پس در این ” توسل بالذوات لا بالمعنیین الاولین” به طور عام اختلاف و جدال واقع شده است.

قول جمهوردرمورد توسل:گفته ی جمهور اهل سنت این است که اگر در دو معنی اولی نباشد پس “توسل باذوات” هم جائز است.
ماخذ: انعام الباری،جلد:۴، ص ۵۴۰-

رأی ابن تیمیه (رح) در مورد توسل:ابن تیمیه(رح) میگوید توسل بالذوات جائز نیست، و متبعین ابن تیمیه(رح) نیز این را ناجائز و شرک می گویند و همین طور در میان افرادی که مقداری خشکی است آنها نیز این را شرک می گویند لیکن قبل از حکم زدن به چیزی متعین کردن معنی آن ضروری است که در چه معنای توسل بالذوات گفته میشود.
اگر توسل بالذوات از اعتبار دو معنی اول است پس بدون شک به طور غیر مختلف فیه شرک و حرام است.لیکن اگر این دو معنی مقصود نیست و طلب دعا هم مقصود نیست پس به غیر از توسل بالذوات از آن مقصود دیگری نیست که «یا الله این بنده محبوب و مقرب تو استو من را به وجه اینکه او بنده مقرب ویا ولی و یا نبی و یا به مرتبه و مقام دینی از او محبت است نزد من این رسیده که من به این بزرگ محبت میکنم به این محبت واسطه داده من از شما (الله) دعا میکنم این دعای من را قبول بفرما».
حالا در معنی این توسل قطعا هیچ خرابی نیست .بلکه اگر دیده شود این توسل بالاعمال است.به این واسطه که محبت کردن به هر بنده نیک عملِ صالح است.وقتی که من این را می گویم من از توسل حضور اقدس صلی الله علیه وسلم دعا میکنم …
پس مطلب آن این است که من را به حضور اقدس صلی الله علیه وسلم محبت است واسطه ی این محبت را داده دارم از الله سوال میکنم،پس این توسل بحب النبی شد پس این توسل بالعمل الصالح شدکه در جواز آن کسی را اختلاف نیست مانند:حدیث غار که در آن توسل بالعمل الصالح است اگر شخصی این را میگوید که من از توسل فلان بزرگ دعا میکنمپس مقصود او همین است و از این مقصود نه کفر است نه شرک و نه فسق و فجور.
از تحت این مقصود اهل سنت و الجماعت قائل به توسل بالاشخاص هستنداگر کسی اینطور توسل کند که اللهم انی اتوسل الیک بحب نبیک ؛ پس حالا بگویید این را چه کسی ناجائز میگوید؟
علامه ابن تیمیه(رح) در فتوی خود صراحت کرده اند که اگر شخصی از اطاعت و محبت نبی کریم صلی الله علیه وسلم توسل بکند پس میگویند من اقوی اسباب اِلاستیجاب، این اسباب در استیجاب قوی ترین سبب است.اکنون اگر شخصی این را می گوید :
اللهم اِنا نتوسل اِلیک بنبیک، درحالی که از این دو معنی اولی توسل هم مقصود نمی گیرد و از نبی کریم صلی الله علیه وسلم هم دعا نمی کند.
پس اکنون از این همین معنی متعین است که او واسطه ی محبت نبی کریم صلی الله علیه وسلم را داده دعا می کند که بالاخر راجع به طرف توسل بالعمل الصالح می شود و در این هیچ خرابی نیست.
اهل سنت والجماعت این معنی توسل بالذات را جائز می دانند.و این توسل را خودِ نبی کریم صلی الله علیه وسلم یاد داده اند.
در ترمذی شریف حدیثی است که یک نابینا صحابی رضی الله عنه در خدمت نبی کریم صلی الله علیه وسلم حاضر شدند و عرض کردند:یا رسول الله!برای من دعا کنید که الله به من بینای عطا بفرمایدرسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند اگر شما میخواهید پس صبر کنید و اجر صبر را حاصل کن و اگر میخواهید من برای شما دعا می کنم .ایشان(صحابی) فرمودند یا رسول الله! دعا بفرمائید آنحضرت صلی الله علیه وسلم دعا هم فرموده اند که در الفاظ آن ذکر نیست و دوباره فرمودند شما بروید و از این الفاظ «اللهم اِنی اَتوجه اِلیک بنبیک»، از الله جل جلا له دعا بکن و در آخر فرمودند:ان شاءالله دعا شما قبول میشود چنانچه او (صحابی) رفت وبا همین الفاظ «اللهم اِنی اَتوجه اِلیک بنبیک».دعا کردند.
علامه ابن تیمیه(رح) از این تاویل می کنند که این از آنحضرت صلی الله علیه وسلم طلب دعا است یعنی توسل بمعنی طلب الدعا است.
اما دعا نیز آنحضرت صلی الله علیه وسلم قبلا فرموده بوده اند ایشان عرض کردند که برای من دعا بفرمائید پس بظاهر دعا فرموده اند در بعد فرمودند که شما بروید و رفته با این الفاظ دعا کنیداز این احتمال معنی دیگر توسل نیست (یعنی از این هیچ احتمالی نیست که معنای دیگر توسل باشد) جز آن که در بالا عرض کرده شد.
جواز آن در یکی دیگر از حدیث هم است که از لحاظ سند مستند است.بعد از وفات آنحضرت صلی الله علیه وسلم یک شخص نزد عثمان بن حنیف رضی الله عنه آمد و برای کامل کردن مقصد(حاجت) خود برای دعا گفتندایشان جوابا این کلمات را تلقین فرمودند«اللهم اِنی اَسئلک اَتوجه اِلیک بنبیک نبی الرحمة»
اکنون این مسئله بعد از وصال آنحضرت صلی الله علیه وسلم است این را طلب دعا محمول کردن جائز نیست.لهذا علاوه جز همین این معنی که عرض کرده شد هیچ معنی دیگری ممکن نیست .
بخاطر همین از نظر من همه ی جدال ها نتیجه نفهمیدن معنی توسل است که توسل بالذوات مقصود می گیرند بعد از وفات شخصی از این معنی توسل کردن از اهل سنت و الجماعت هیچ کس قائل نیست.
این خلاصه بحث ذکر کرده شده است در این بیشتر چون و چرا کردن و بحث و مباحثه کردن ضائع کردن وقت است چونکه این مانند نزاع لفظی است البته در همان مقامات(جایگاها) که معنی اشتباه گفتن توسل یقینی شرک است آن(مقامات) معروف و مشهور شده اند .
پس در آن وقت پرهیز کردن از معنی صحیح توسل مناسب است تا که تعریف عقائد غلط دیگران نباشدبالخصوص وقتی که احادیث توسل دو و سه هستند.
و ادعیه ماثوره که از نبی اکرم صلی الله علیه وسلم منقول است در میان آنها اکثر آن اند که در آن کلمه ی توسل نیست و یقینا ادعیه ماثوره افضل ترین دعا اند .
بخاطر همین اتباع آن بهتر است لیکن اگر کسی توسل می کند و معنی صحیح مقصود است پس آن را ناجائز گفتن هم اشتباه است در نزد ما توسل در معنی مذکور «توسل بالاعمال الصالحه» بهتر است بخاطر همین در توسل بالاعمال الصالحه یک نمونه دعوی یافته میشود که یا الله!من این عمل صالح را انجام داده ام من را در عوض آن این چیز را بده،ترس من از آن این است که شخصی عمل خود را این مقدار بفهمد که آن را در دربار الله پیش کند لیکن توسل بالذوات در معنی مذکور باشدپس حاصل آن این است که یا الله در نزد من هیچ عملی نیست که در بارگاه تو پیش کنم البته فقط این قدر که من را از این بنده ی محبوب تو محبت است ای الله! بخاطر همین دعای مرا قبول بفرما در این تواضع است و شائبه بزرگ کردن عمل خود هم نیست.
ماخذ: انعام الباری،جلد:۴، ص ۵۴۰-

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × سه =

دکمه بازگشت به بالا
بستن