اولین و بزرگترین مرکز پاسخ به شبهات غیرمقلدین فارسی زبان
.

آیا ذکر بالجهر بدعت ونارواست یاخیر؟

آیا ذکر بالجهر بدعت ونارواست یاخیر؟
تعریف ذکر: ذکر در لغت به معنی یاد کردن یا نام گرفتن کسی است که در اصطلاح به یاد خداوند متعال گفته می شود.
در همین معنای اصطلاحی برای ذکر دو تعریف خاث قایل شده اند: یکی تعریف خاص ودیگری تعریف عام
تعریف ذکر خاص:
عبارت است از یاد کردن اسماء وصفات خداوند متعال در تمام لحظات زندگی، برابر است که این یاد کردن به قلب وفکر باشد ویا به زبان مانند: تکرار مکرر ذات«الله» یا تهلیل یعنی «لآاله الاالله» یا تسبیح«سبحان الله» یا تمحید«الحمدلله» یا تکبیر«الله اکبر» وهمچنین سایر اذکار وارده در احادیث.
تعریف عام ذکر:
عبارت است از به هر نوع فعلی که طاعت خداوند متعال ورسول او باشدو می گویند، مانند: (اذکار لسانی وقلبی که همان اذکار خاص هستند وتعلیم یعنی کسب علم، تبلیغ، جهاد، نکاح، کسب روزی حلال، ایجاد مدارس، انجام عبادات، دوری از گناهان و…)
تفسیر تبیین الفرقان ج۳ ص ۴۷۵
حضرت امام عطاء رح فرموده است که هر مجلسی که در آن احکام شرعی بیان شود ومحبت وگفتگو درباره حلتل وحرام صورت گیرد ذکر الله حساب می شود.
کتاب یادالهیص۱۱ و۱۳
اقسام ذکر:
ذکر به طور کلی به چهار قسم است:
۱. ذکر خفی بدون حرکت زبان
۲.ذکر خفی همراه با زبان
۳.ذکر جهر متوسط
۴.ذکر جهر مفرط.
تفسیر معارف القرآن وتبیین الفرقان ذیل آیت ۲۰۵ سوره اعراف
تفسیر مظهری تحت آیت ۵۵ سوره اعراف

ذکر خفی بدون حرکت زبان:
تصور اسم خداوند متعال به قلب است به گونه ای که زبان در تکرار آن دخالتی ندارد، مثلا اسم ذات ( الله ) ویا کلمه نفی واثبات (لااله الاالله) ویا صفت واسمی دیگر از خداوند متعال را با تفکر در قلبش تکرار میکند.
ذکر خفی همراه با حرکت زبان:
عبارت است از طریقه ای که در آن ذاکر به همراه تکرار اسم ذات ویا کلمه نفی واثبات به زبان،به حقیقت ومعنای آن در قلب توجه داردکه در این طریق ذکر کردن، آواز به قدری پایین است که فقط خود ذکر کننده وکسی دیگر که نزدیکش است متوجه می شود.
این هر دونوع ذکر( خفی) دراین آیه مبارکه داخل هستند:
( وَاذْكُر رَّبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُن مِّنَ الْغَافِلِينَ )

الأعراف (۲۰۵) Al-A’raaf
وپروردگارت را در دل خود, با تضرع وبیم, نه با صدای بلند, در صبحگاهان وشامگاهان, یادکن, واز غافلان مباش.
در این آیه مراد از (نفس)به اتفاق مفسران، قلب است یعنی(یادکن اسم پروردگارت را در قلب خود)
ذکر جهر متوسط:
ذکری است که نه باصدای بسیار بلندونه زیادآهسته، بر زبان جاری می گردد واین قسمت از آیه سوره ی اعراف(ودون الجهر من القول ; یعنی پایین تر از آواز بلند) برهمین نوع ذکر دلالت دارد.
مفسر شهیر شیخ الاسلام علامه آلوسی رح در تحت این آیه گفته است:
أذکره ذکرا فی نفسک و ذکرا بلسانک، دون الجهر والمراد بالجهر رفع الصوت المفرد.
ترجمه: الله تعالی را ذکر کنید با قلب وزبان پایین تر از «جهر» ومراد از جهر، رفع صوت مفرط است..
همچنین ایشان رح گفته اند:
والمراد أن یقع الذکر متوسطا بین الجهر والمخافتة کما قال تعالی:

( قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَٰلِكَ سَبِيلًا )
الإسراء (۱۱۰) Al-Israa
بگو :«الله» را بخوانید یا « رحمان» را بخوانید، هر کدام را بخوانید، پس (فرقی ندارد) برای او نامهای نیکوست، و نمازت را نه زیاد بلند بخوان، و نه آن را خیلی آهسته بخوان، و میان آن دو؛ راهی (معتدل) برگزین .
❖ یعنی مراد از آن ذکر جهر متوسط است که بین جهر وخفیه باشد وذکر که در طریقه ی عالیه(قادریه، چشتیه و سهروردیه) ازهمین نوع ذکر جهر متوسط است نه از ذکر جهر مفرط.
علامه ابن عابدین رح می گوید: علمای سلف وخلف بر مستحب بودن ذکر در مسجد اتفاق دارند، به شرط اینکه جهرشان برای کسانیکه خفته اند، نماز گزاران وتلاوت کنندگان ممانعت ایجاد نکند.
ردالمختار ج۲ص۵۲۵
حضرت علامه لکنوی گفته است: مراد از این آیه فوق بر منع مطلق ذکر جهر نیست بلکه جهر مفرط را منع نموده است.
سباحة الفکر ص۳۹
امام طریقت ومحقق دوران حضرت شاه غوث محمد نقشبندی مجددی هروی گفته است:
خلاصه اینکه جهر متوسط که از افراط( از حدگذشتن) و تفریط( از حدپایین آمدن) خالی باشد جایزست، اما به شرطیکه ذکر جهر متوسط مانند قعده نماز ویا چهار زانو نشسته باشد وبا رعایت آداب طریقت ذکر کند.
طریقة الراشدین ص۱۳۰

سپس افزوده اند:
چون بناء طریقه ی قادریه ودیگر طریقت ها غیر از نقشبندیه، بر ذکر جهر به صورت متوسط است وجمع بزرگی از اولیاء ومشایخ عظام عامل بر همین روش می باشند بنابراین ذکر جهر متوسط و روا بودن آن بدون کراهیت به دلیل احترام شأن بلند ومرتبه ی ذی قدرشان حکم نمودیم.

ذکر جهر مفرط:
مفرط یعنی از حد تجاوز کردن، از حد گذشتن ، در انجام کار زیاده روی کردن وخلاف شرع عمل کردن.
ذکر جلی یا جهری مفرط آن است که با صدای بسیار بلند باشد به حدی که آن را افرادی که بسیار دور از ذاکر باشند بشنوند…. واین قسم ذکز به اتفاق( ممنوع وخلاف حکم قرآن) است.
چون در آیه۲۰۵ سوره اعراف خداوند متعال فرموده است که: پروردگارت را در دل خویش وبا زاری و ترس ذکر کن.
مگر برای کسی که در حال جذبه واقعی بیفتد وبی اختیار صدایش به ذکر بلند شود ویا اینکه برای شخص خاص در مکان خاص از طرف مرشد چنین اجازه داده شود اما در هر جا به خصوص در مساجد ومحافل ومجالس عام قصدأ چنین ذکر کردن منع است.
در بعضی احادیث که از ذکر جهر منع به عمل آمده است مرذ همین ذکر جهر مفرط می باشد.
مفسرین، محدثین وفقها نیز این نوع ذکر را بعضی مکروه ، بعضی بدعت وبعضی حرام گفته اند.
مکروه به این معنا که خلاف سنت است.
بدعت به این معنا که از عمل صحابه وسلف ثابت نیست.
حرام به این معنا که خلاف قرآن بوده ومردم نیز اذیت می شوند واذیت نمودن مردم بدون موجب حرام است.
چنانچه علمای بزرگوار مانند امام اعظم رح به نقل از ابن الهمام رح فرموده اند:
با آواز بلند ذکر کردن بدعت است چون این کار با امر خداوند متعال مخالف است.
بحرالرائق ج۲ص۲۷۹
حکیم الامت علامه تهانوی رح گفته است: حاصل سخن اینکه در ظاهر وباطن تذلل وخوف پیدا شود، در آولز جهر مفرط نباشد بلکه به آواز آهسته باشد با حرکت زبان ویا جهر معتدل وجهر در ذات خود ممنوع نیست، در بعضی احادیث که ممانعت آمده مراد از آن جهر مفرط است…. .
امدادالفتاوی ج۵ص۱۶۳
علامه لکنوی رح گفته اند: حاصل سخن اینکه جهر گرچه جایزست لیکن جهر مفرط ممنوع است وذکر آهسته از ذکر مفرط نیز افضل ست.
مجمع الفتاوی ج۲ص۳۰۲
پس در نتیجه: ذکر جهر متوسط مستحب و ذکر جهر مفرط بدعت و ناصواب می باشد.
وآخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین.

تمامی حقوق برای سایت راه حقیقت محفوظ است(ثبت شده در وزارت فرهنگ و ارشاد)پاسخ به شبهات غیرمقلدین,پاسخ به شبهات سلفی,پاسخ به شبهات وهابی.