توسل

اثبات عقیده ی احناف نسبت به توسل ذوات

اثبات عقیده ی احناف نسبت به توسل ذوات
🔸مدرس: خــــــــــالدحـــــنفی
بسم الله الرحمن الرحیم

دیدگاه احناف در مورد توسل:

( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ )

المائدة (۳۵)
ای کسانی که ایمان آورده اید!ازخدا بترسید،وبه سوی اوتقرب جویید ودر راه او جهاد کنید ،باشد که رستگارشوید.

توضیح:

دراین آیه خداوند متعال بندگان خود را به گرفتن وسیله تشویق و ترغیب نموده است ولفظ وسیله در این آیه به طور عام بیان شده است که شامل توسل به اسماء الحسنی، طاعات و عبادات، به اعمال صالحه وذوات فاضله می باشد.

❣به عنوان مثال:
صورت اول توسل:

توسل یعنی خواستن از الله متعال به وسیله ی عمل صالحه یعنی شخص مسلمان پس از ادای نماز ، تلاوت قرآن ، ذکر و… این اعمال را به الله متعال وسیله قرار داده و از الله متعال حاجات خود را بخواهد.

مثلا بگوید: یا الله ببرکت نماز و تلاوت قرآن مشکل مرا حل کن.

وجه دوم توسل:

خواستن از الله متعال به وسیله ی اسماء الحسنی.
مثلا بگوید: یالله تو غفور هستی مرا مغفرت نما.

وجه سوم توسل:

خواستن یا طلب کردن دعا از الله متعال به وسیله ی محبت و دوستی کسی.
مثلا بگوید: یاالله به برکت یا به خاطر محبتی که من با رسول الله ص دارم فلان حاجت مرا برآورده کن.

وجه چهارم توسل:

این است که از بنده ی نیک خداوند طلب دعا کند.
طلب الدعاء” یا “شفاعت فی الدعا” یعنی به مؤمنی بگوید: برای من دعا کنید که مراد من کامل شود یا این دعا را{برای من} کن که الله متعال دعای من را قبول بفرماید در این صورت جایز است و لیکن ثبوت این فقط برای احیاء خاص است برای اموات این روش ثابت نیست یعنی اگر کسی که از بزرگ و ولی اللهی که زنده است به نزد او برود و بگوید برای من دعا بفرما پس این روش جائز است ولی چنین درخواستی از مردگان ناجایزست.

وجه پنجم توسل:

خواستن از الله متعال به وسیله ی انبیاء واولیا.

مثلا: شخصی در دعای خود بگوید: یاالله به طفیل وجاه و مقام سیدنا رسول الله ص که نزد تو دارد فلان حاجت مرا برآورده کن.

از دیدگاه ما اهل سنت وجماعت بالخصوص احناف هیچ اشکالی ندارد بلکه اگر دیده شود این توسل بالاعمال است به این واسطه که محبت کردن به هر بنده نیک عملِ صالح است.

خلاصه اینکه این طور توسل نمودن نه تنها صحیح بلکه مستحسن است زیرا توسل یعنی شخصی والامقام مانند: انبیا و صلحاء را که نزد الهی مقبولیت دارد بین خود و خدا واسطه قرار دهی تا الله متعال دعایت را بهتر وزودتر اجابت کند; زیرا اعمال انسان مخلوق است وهمچنین پیامبران الهی نیز مخلوق برگزیده اند…
پس زمانیکه توسل به اعمال انسان جایزست، توسل به پیامبران واولیاء الهی به مراتب جایزست زیرا پیامبران واولیاء جایگاه رفیعی پیش خداوند دارند که بعد از وفاتشان جایگاهشان محفوظ است وازبین نمی رود….
(و کان عندالله وجیها)
❣مثلا: رسول الله ص وفات کرده اند اما نبوت ورسالت شان به جای خود باقی ست وهمچنان مقام ومرتبه شان سلب نمی شود.
واگر کسی اعتقاد داشت که بعد از وفات انبیاء نبوت و رسالتشان گرفته می شود این عقیده کفرست.

حال اثبات عقیده ی احناف در مورد توسل به ذوات… ⇩⇩

امام المحدث ملاعلی قاری حنفی رح می فرمایند:
وقد عدّ من آداب الدعاء التوسل بالانبیاء والاولیاء.
فتح باب العنایة ج۳ص۳۰
ترجمه: توسل نمودن به انبیاء واولیاء از آداب دعا گفته می شود.

⚜ابن عابدین شامی حنفی رح فرموده اند:
ویحسن التوسل بالنبی ص الی ربه ولم ینکر ذالک أحد من السلف ولا من خلف.
ردالمختار ج۹ص۶۵۵
ترجمه: پیامبر ص را به سوی الله متعال وسیله قرار دادن وبه طفیل او از الله چیزی خواستن یک عمل نیک ست وهیچ یک از علمای سلف وخلف آن را انکار نکرده است.

نقل همین یک فتوا برای شناختن عقیده ی احناف کافیست.

⚜مفسر شهیر علامه آلوسی حنفی رح راجع به توسل بحث طویلی کرده است ودر پایان گفته است:
وبعد هذا کله انا لا اری بأسا فی التوسل الی الله تعالی لجاه النبی ص عندالله حیا ومیتا.
روح المعانی ذیل آیت ۳۵ سوره مائده.
ترجمه: بعد از این همه بحث، توسل نمودن به سوی الله به جاه ومقام رسول الله ص در حالت حیات وبعد از وفات جایزست.

وهمچنین گفته اند: توسل جستن به مقام غیر نبی در پیشگاه خداوند به شرطی که او حقیقتا در نزد الله مقامی داشته باشد مانعی ندارد.

⚜محقق عصر ابن الهمام حنفی متوفی ۸۶۱ راجع به توسل به رسول الله ص می گوید:
ویسأل الله تعالی حاجته ومتوسلا الی الله بحضرة نبیه علیه الصلاة والسلام.
واعظم المسائل واهمها سؤال حسن الخاتمه والمغفرة، ثم یسأل النبی ص الشفاعة فیقول یارسول الله اسألک الشفاة یا رسول الله اسألک واتوسل بک الی الله فی أن اموت مسلما علی ملتّک وسنّتک
فتح القدیر ج۳ص۱۶۹

عقیده ی احناف وعلمای دیوبند:

علامه خلیل احمد سهارنپوری رحمه الله در جواب سؤالی که به امضاء وتصدیق بزرگان دیوبند، علماء مکه معظمه ومدینه منوره دانشگاه الازهر مصر و علماء دمشق شام رسیده است رای ومسلک بزرگان دیوبند را بیان نموده اند.

سوال : آیا جائز است برای انسان که دردعا های خودش به پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم در حال حیاتش وبعد ازحیاتش توسل بجوید یانه؟!
آیا نزد شما جائز است توسل به سلف صالح از انبیاء صدیقین ، شهداء و اولیاء خداوند یا نه؟!

جواب :ما و مشایخ ما توسل جستن در دعا به انبیاء صالحین ، اولیاء ، شهداء و صدیقین در حیات وبعد ازوفاتشان جائز است . بدین صورت که در دعایش بگوید : بار الها به تومتوسل می شوم {به محبتی که} به فلانی داری این که دعایم را اجابت نموده وحاجتم را برآوری چنانکه شیخ ما مولانا محمد اسحق دهلوی بدان تصریح نموده است
همچنین شیخ مامولانا رشید احمد گنگوهی نیز آنرا بیان نموده است

السوال الثالث والرابع : هل للرجل ان یتوسل فی دعواته بالنبی صلی الله علیه وسلم بعد الوفات أم لا. ایجوز التوسل عندکم بالسلف الصالحین من الانبیاء والصدقین والشهداء
وأولیاء رب العالمین أم لا.
الجواب : عندنا وعندمشائخنایجوزالتوسل فی الدعوات بالانبیاء والصلحین من الاولیاءوالشهداء والصدیقین فی حیاتهم وبعد وفاتهم بأن یقول فی دعائه اللهم إنی أتوسل إلیک بفلان أن تجیب دعوتی وتقضی حاجتی الی غیرذلک کماصرح به شیخناومولانا رشیداحمد گنگوهی رحمه الله علیهما وفی هذا الزمان شائعه مستفیضۀ بأیدی الناس وهذه المسئلۀ مذکورۀ علی صفحۀ ۹۳ من الجلدالاول منها فلیراجع إلیها من شاء.
المهند علی المفند ۱۲- ۱۳

حکیم الامت حضرت مولانا شاه اشرفعلی تهانوی رحمه الله از فقهاء متاخرین احناف می فرمایند:
توسل به مخلوق داراي ۳- تفسیر می باشد :
اول دعاء واستغاثة از مخلوق همانند دعاء و کردارمشرکین واین به اجماع حرام است
این نوع توسل، جلوتر توضیح داده می شود.
دوم : طلب دعاء ازمخلوق ….طلب دعا ازمرده ثابت نیست .

سوم : دعاء به برکت این مخلوق مقبول واین نوع را جمهورجائز قرار داده اند.

والتفصیل فی المسئله ان التوسل بالمخلوق له تفاسیر ثلاثة .
الاول : دعائه واستغاثته کدیدن المشرکین وهوحرام اجماعاً .
الثانی : طلب الدعاء منه [الی]ولم یثبت فی المیت بدلیل فیختص هذا المعنی بالحی .
والثالث : دعاء الله ببرکۀ هذا المخلوق المقبول وهذا قدجوزه الجمهور.
اشرف علی تهانوی ، بوادرالنوادر، رسالۀ الإدراک والتوصل الی حقیقۀ الإشراک والتوسل ۲/۷۰۶- اداره اسلامیات لاهورسنه طبع = ۱۴۰۵هـ ۱۹۸۵م.

قطب الارشاد فقیه النفس حضرت مولانا رشید احمد گنگوهی رحمه الله می فرمایند :
استغاثه و توسل دارای چند معنی می باشد.

اول اینکه دعا کند که خداوندا به حرمت فلان، حاجت مرا برآورده فرما. این نوع توسل به اتفاق جائز است.

دوم اینکه :از صاحب قبر بخواهد که حاجت او را برآورد.
این شرک است چه بر سر قبر این خواسته را بیان کند یا جائی دیگر.

رشیداحمد گنگوهی ، فتاوی رشیدیه ، کتاب العلم ، اهل قبورسی استعانت صفحه ۱۵۱- دارالاشاعت کراچی سنه طباعت ۲۰۰۳

الحمدلله عقیده ی احناف نسبت به توسل روشن شد.

 حال جواب یک شبهه:

متاسفانه غیر مقلدین سبک عقل قولی از امام اعظم رح را نقل کرده ونعره ها سرمی دهند که پیروان امام عقیده شان مخالف با امامشان است که در جواب عرض کنم نخیر اینطور نیست بلکه این از کج فهمی شماست….

فقهای اسلام خواستن بحق فلان را مکروه دانسته اند.

در جواب عرض شود که:
فقهای اسلام با این قول عقیده ی باطل فرقه ی معتزله را رد نموده اند زیرا معتزله می گویند: برای خداوند واجب است تا آنچه را که اصلح بهتر است برای بندگانش انجام دهد یعنی که بندگان برخداوندحق دارند…منظور امام اعظم رح تردید عقیده ی معتزله هست نه مطلق عدم جواز.

پاسخ دوم: اینکه یک حق وجوبی است و حق دیگر تفضیلی ست که حق تفضیلی از قرآن وسنت صحیح ثابت است.

در سوره ی یونس آیه ۱۰۳ آمده است:

( ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا ۚ كَذَٰلِكَ حَقًّا عَلَيْنَا نُنجِ الْمُؤْمِنِينَ )

يونس (۱۰۳)

سپس پیامبران مان ، وکسانی را که ایمان آورده اند نجات می دهیم ، اینگونه ، بر ما حق است که مؤمنان را نجات دهیم .

ودر سوره ی روم آیه ۴۷ آمده است:

( وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَىٰ قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَانتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا ۖ وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ )

الروم (۴۷) Ar-Room

و به راستی پیش از تو پیامبرانی را به سوی قومشان فرستادیم، پس با دلایل روشن نزدشان آمدند، آنگاه از کسانی که گناه کردند، انتقام گرفتیم، (و مؤمنان را یاری دادیم) و یاری دادن مؤمنان بر (عهده ی) ما بود.
وحق است برما یعنی برما ثابت و لازم است نصرت دادن مؤمنان.

حافظ ابن کثیر رح در ذیل این آیه حدیثی را بروایت حضرت ابی دردا رض روایت نموده که وی گفت: از رسول الله ص شنیدم که فرمودند:
هیچ شخص مسلمانی نیست که از آبروی برادر مسلمانش دفاع کند مگر اینکه بر خداوند حق است که او را از آتش جهنم نجات دهد.آنکاه این آیه را تلاوت کردند:
وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ .

در یک حدیث بروایت حضرت معاذ رض آمده است که رسول الله ص فرمودند:
ای معاذ آیا میدانی که حق خداوند بر بندگانش چیست؟ وحق بندگان برخداوند چیست؟ معاذ فرمودند: خدا ورسولش بهتر میدانند…پیامبر ص فرمودند: حق خداوند بر بندگانش اینست که او را عبادت کنند وبا او چیزی شریک نسازند….وحق بندگان بر خداوند اینست که آنها را عذاب نکند.
مشکوة/۱۴

حدبث صحیح بخاری:
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ سَمِعَ يَحْيَى بْنَ آدَمَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ

كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ عُفَيْرٌ فَقَالَ يَا مُعَاذُ هَلْ تَدْرِي حَقَّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَحَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ مَنْ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُبَشِّرُ بِهِ النَّاسَ قَالَ لَا تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا.

علامه ابن عابدین و ملاعلی قاری رح گفته اند:
بندگان وجوبا بر خداوند حق ندارند وگرنه خداوند از روی کرم خود حق را بر ذمه ی خود ثابت نموده است یا مراد از حق حرمت وعظمت است که این از باب وسیله می باشد طوریکه خداوند فرموده است: به سوی او طلب وسیله کنید.
فتح باب العنایه ج۳ص۳۰
ردالمختار ج۹ص ۶۵۴
وآخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین.

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن