فتاوای و متفرقات

حکم سفر کردن به غیر از مساجد سه گانه(مسجدالحرام،مسجدالنبی، مسجدالاقصی)؟

حکم سفر کردن به غیر از مساجد سه گانه(مسجدالحرام،مسجدالنبی، مسجدالاقصی)؟

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسْجِدِ الْأَقْصَى

صحیح بخاری ج ۱۵۸/۱
صحیح مسلم،۳۲۶/۴

ترجمه: پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: بار سفر بسته نمی شود، مگر برای سه مسجد، مسجدالحرام و مسجدالنبی و مسجد الاقصی.

آیا از این حدیث می توان بر عدم جواز سفرهای علمی، تبلیغی، جهادی و زیارت قبور دلیل گرفت یاخیر؟

غیر مقلدین بنابر، برداشتی ظاهری که از این حدیث دارند سفر کردن به دیگر اماکن را ناجایز می دانسته و خود را متبع حدیث می نامند و نیز تا جایی به تجاهل افتادند که سفر برای زیارت قبر نبی صلی الله علیه وسلم را هم کار نامشروعی می پندارند.

حدیث مذکور بیانگر این امر است که بقیه مساجد در فضیلت ذاتی و مکانی برابر هستند.
اما سه مسجد به اعتبار ذاتشان فضیلت دارند. پس شایسته هر انسانی است که پول خرج کرده و به این مساجد سه گانه سفر بکند تا از این خیرات و برکات آنها مستفیض شود.
اما بقیه مساجد هیچ فرقی ندارد و حدیث این را بیان می کند که برای بقیه مساجد هیچ فضیلتی نیست و اما سفر کردن برای دیگر مساجد هم جایز است و این نهی که در حدیث ذکر کرده (نهی ارشادی) است و می گویند خود را به زحمت نیندازید ، چه در مسجد امام بخاری رح نماز بخوانید یا مسجد امام ابوحنیفه رح همه یکساند فرقی ندارند، زیر این فضیلت به اعتبار ذات و مکان است.
البته اگر کسی یک مسجدی دیگر رفت که در آن جا درس حدیث بود یا تعلیم و تعلم بود و…
پس به این اعتبار، امور خارجی هم اشکال ندارد و شخص که در این مجالس حدیث و تعلیم و تعلم شرکت کند مستحق اجر می گردد.
لذا برخی که خود را به نادانی زده و یا خود نادان هستند اعتراض می کنند که سفر کردن به غیر از این مساجد سه گانه درست نیست که باید در جواب از معترضین پرسیده شود که بار سفر بستن برای کسب علم یا سفر برای جهاد یا سفر برای تجارت یا سفر برای صله رحمی و … چطور است؟ مگر سفر کردن برای همه اینها صحیح نیست؟
لذا این برداشتی که از روایت کرده اید صحیح نمی باشد، چرا که در لغت عرب این استثناء؛ استثناء مفرغ بوده و مستثنی منه آن ذکر نشده است و اصل هم بر این بوده که مستثنی از جنس مستثنی منه باشد.

مثالی ذکر می کنم تا مساله برای لامذهبان بهتر واضح شود.
وقتی گفته شود ماجاء الا زید، جز زید کسی نیامد، لذا باید این گونه حکم را بیان کنیم که ماجاء احد الا زید؛ یا ماجاء عالم الا زید. و الفاظی مانند احد یا عالم که زید از جنس آنها بوده مقدر گردد.
همچنین وقتی که به روایت بر می گردیم می بینیم که بحث مسجد بوده لذا باید مستثنی منه از جنس مستثنی که همان مسجد است قرار داده شود لفظ عبارت این گونه می گردد.
لاتشد الرحال”الی المساجد” الاالی ثلاثه مساجد، مسجدالحرام مسجدالرسول و مسجدالاقصی
ترجمه: بارسفر برای مساجد بسته نمی شود، مگر برای سه مسجد: مسجدالحرام و مسجدالاقصی و مسجدالرسول.
و گرنه مخالف لغت عرب می گردد و در روایتی دیگر صراحتا مستثنی منه مسجد ذکر شده است ابوسعید خدری روایت کرده است; َقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَنْبَغِي لِلْمَطِيِّ أَنْ تُشَدَّ رِحَالُهُ إِلَى مَسْجِدٍ يُبْتَغَى فِيهِ الصَّلَاةُ غَيْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْمَسْجِدِ الْأَقْصَى وَمَسْجِدِي هَذَا
مسند احمد ش ۱۱۶۰۹

فتح الباری شرح صحیح بخاری۴۲۱/۴مکتبه رشیدیه.

ترجمه : رسول الله (ص) فرمودند : شایسته نیست که برای خواندن نماز برای مسجدی بار سفر بسته شود مگر برای مسجدالحرام و مسجدالاقصی و مسجدالنبی.
لذا می بینیم که این گونه معنای روایت منطقی و موافق احادیث و لغت عرب می گردد، گویا که رسول خدا فرمودند: فضیلت تمام مساجد با یکدیگر برابر بوده و فقط این سه مسجد دارای فضیلت بیشتری هستند.
عمربن الخطاب و سعد بن ابی وقاص و امامان محیی الدین نووی ابن حجر عسقلانی ابن عبدالبر و شمس الدین ذهبی و تقی الدین سبکی و امام الحرمین جوینی و ابن بطال و محمد غزالی و ابن قدامه مقدسی و بدرالدین عینی و سهمودی و شنقیطی و قول اصح در مذهب شافعی و حنابله و مالکی و حنفیه همین گونه روایت را شرح داده اند.

فتح الملهم شرح صحیح مسلم۲۳۳/۶ مکتبه دارالفکر.

فتح الباری شرح صحیح بخاری، ۳ /۶۴-۶۹

عمده القاری شرح صحیح بخاری۵۶۴/۵-۵۶۵

العرف الشذی شرح سنن الترمذی ۳۸۲/۱

حتی امام ابن حجر عسقلانی صراحتا فرموده است:
“ومن فهم من هذا الحدیث منع شد الرحال لزیاره المصطفی او زیاره القبور فقد وهم وما فهم”
یعنی هرکسی از این حدیث منع زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه وسلم و سایر قبور را برداشت کند، دچار توهم شده و آن را نفهمیده است.

ابن حجر، التلخیص الحبیر فی تخریج احادیث الرافعی الکبیر ۱۵/۱

گاهی برای صحت معنای بعضی احادیث باید بعضی کلمات را تقدیر نمود و گرنه معنی و مفهومی ندارند .
مثلا عبدالله بن عباس روایت کرده است:
قال رسول الله صلی الله علیه وسلم “ان الله تجاوز لی عن امتی الخطا و النسیان و ما استکرهوا علیه”

طحاوی شرح معانی الاثار۹۵/۳

ابن ماجه ش ۲۰۴۵

امام ذهبی هم گفته است علی شرط البخاری ومسلم است و امام ابن حزم هم گفته صحیح است.
ترجمه حدیث: پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: خداوند از امتم خطا و فراموشی و اکراه را برداشته است؛
همه می دانیم که امت رسول الله صلی الله علیه وسلم دچار خطا و فراموشی و اکراه می شوند.
لذا معنای روایت این گونه صحیح نبوده مگر اینکه کلمه ای را تقدیر کنیم و اینکه بگوییم خداوند “گناه” خطا و فراموشی و اکراه را از امتم برداشته است.
لذا لفظ گناه را تقدیر کرده تا معنای روایت صحیح و منطقی گردد.

نکـــته: مقصود از تجاوز لی عن امتی گناه و مواخذۂ آن می باشد و نه وقوع آن.

صحیح مسلم، کتاب الایمان، باب تجاوز عن حدیث النفس،۳۵۸/۱، مکتبه البشری.

جامع ترمذی، باب ماجاء فیمن یحدث نفسه بطلاق امراته، ابواب الطلاق و اللعان، ۳/۵، مکتبه البشری.

از طریق محمود بن غیلان و ابن ابی شیبه و ابوبکر و اسحاق بن ابراهیم با اسناد صحیح روایت کردند.

هم چنین خداوند فرموده است حرمت علیکم امهاتکم
ترجمه آیه: مادرانتان برشما حرام شده است.
همه می دانیم که جایز بوده با مادرانمان صحبت کرده و با آنان بنشینیم، لذا معنای آیه این گونه صحیح و واضح نبوده مگر اینکه کلمه ای را مقدر کنیم و اینکه بگوییم ازدواج بامادرانتان بر شما حرام شده است.

لذا من حیث المجموع در باره سفر به مساجد دیگر میان علماء اختلاف است که شیخ ابومحمد جوینی فرموده حرام است
اما محققان فرمودند که نه حرام است و نه مکروه، بلکه فرمودند فضیلت کامل و خاصی است فقط به طرف این مساجد سه گانه.
واختلف العلماء فی شد رحال و اعمال المطی الی غیر المساجد الثلاثه کذهاب الی قبور الصالحین و الی المواضع الفاضله و نحو ذلک فقال الشیخ ابومحمد الجوینی من اصحابنا هو حرام و هوالذی اشار القاضی عیاض ال اختیاره، والصحیح عند اصحابنا و هو الذی اختاره امام الحرمین و المحققون؛ انه لایحرم و لایکره وقالوا: والمراد ان الفضیله التامه انما هی فی شد الرحال الی هذه المساجد، بخلاف غیرها فانه جائز و قد وقع فی روایه احمد”لاینبغی” و هو لفظ ظاهر فی غیر التحریم، والله اعلم.

فتح الملهم شرح صحیح مسلم۲۳۴/۶-۲۳۵

اقوال علماء درباره شد رحال به غیر از مساجد سه گانه:

صحیح در نزد امام الحرمین و شافعیه آن است سفر کردن حرام نیست.
اما آن چه غیر مقلدین به شیخ ابومحمد جوینی نسبت می دهند که شد رحال درست نیست، افترائی بیش نیست.
فقال الشیخ ابومحمد الجوینی یحرم شد الرحال الی غیرها عملا بظاهر هذا الحدیث، والصحیح عند امام الحرمین و غیره من الشافعیه انه لایحرم واجابوا عن الحدیث باجوبه

منها ان المراد ان الفضیله التامه انما فی شد الرحال الی هذه المساجد بخلاف غیرها فانه جائز و قد وقع فی روایه لاحمد لاینبغی للمطی ان تعمل …و هو لفظ ظاهر فی غیر التحریم.
منها ان النهی مخصوص بمن نذر علی نفسه الصلاه فی مسجد من سائر المساجد غیر الثلاثه فانه لایجب الوفاء به قال ابن بطال و قال الخطابی اللفظ لفظ الخبر ومعناه الایجاب فیما ینذر الانسان من الصلاه فی البقاع التی یتبرک بها ای لایلزم الوفاء بشئ من ذلک غیر هذه المساجد الثلاثه.
منها ان المراد حکم المساجد فقط و انه لاتشد الرحال الی مسجد من المساجد للصلاه فیه غیر هذه الثلاثه و اما قصد غیر المساجد لزیاره صالح او قریب او صاحب او طلب علم او تجاره او نزهه فلایدخل فی النهی و یوید ما روی احمد من طریق شهربن حوشب قال سمعت اباسعید و ذکرت عنده الصلاه فی الطور فقال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم لاینبغی للمطی(وفی روایه للمصلی) ان تشد رحاله الی مسجد تبتغی فیه الصلاه غیر المسجد الحرام والمسجد الاقصی و مسجدی.

فتح الباری شرح صحیح بخاری۴۲۳/۴مکتبه رشیدیه.

امام سبکی می فرماید: در زمین، زمینی نیست که برای آن ذاتا شرفی باشد تا اینکه به طرف آن شد رحال کنیم غیر از مساجد سه گانه و مراد به فضل و شرف آن است که گواهی بدهد شرع به اعتبار بودن آن و بر آن حکم شرع قائم باشد اما به غیر از این سه شهرها سفر کرده نمی شود به طرف آنها به خاطر شرف و ذاتشان بلکه به خاطر، جهاد، علم، زیارت، ووو یا مانند اینها که از مندوبات و مباحات هستند.

فتح الملهم شرح صحیح مسلم، ۲۳۴/۶

همچنین بعضی از علماء می گویند: مراد بقوله” لاتشد الرحال الا الی ثلاثه مساجد” همانا فضیلت تامه و کامل در شد رحال یعنی سفر کردن به طرف این مساجد است. اما سفر کردن به غیر از این مساجد شامل فضیلت کامل نیست و این فر المراه مع محرم الی حج و غیره.

فتح الملهم۲۳۳/۶

وقال السبکی الکبیر: لیس فی الارض بقعه لها فضل لذاتها حتی تشد الرحال الیها غیر البلاد الثلاثه و مرادی بالفضل ما شهد الشرع باعتباره و رتب علیه حکما شرعیا واما غیرها من البلاد فلاتشد الیها لذاتها بل لزیاره او جهاد او علم او نحو ذلک من المندوبات والمباحات، قال و قد التبس ذلک علی بعضهم فزعم ان شد الرحال الی الزیاره لمن فی غیر الثلاثه داخل فی المنع، و هو خطا، لان الاستثناء اما یکون من جنس المستثنی منه فمعنی الحدیث: لاتشدالرحال الی مسجد من المساجد او ای مکان من الامکنه لاجل ذلک المکان الا الی الثلاثه المذکوره و شد الرحال الی زیاره او طلب علم لیس الی المکان، بل الی من فی ذلک المکان. والله اعلم.

فتح الباری شرح صحیح بخاری ۴۲۶/۴

غیرمقلدین حدیث دیگری ذکر میکنند که آنحضرت صلی الله علیه وسلم فرمودند:
لاتتخذو قبری عیدا
قبر من را زیارتگاه تبدیل نکنید.
بیچاره ها از معنای این حدیث هنوز خبر ندارند.
و اجابواعن حدیث “لاتتخذوا قبری عیدا” بان معناه لاتتخذوا لها وقتا مخصوصا لاتکون الزیاره الا فیه، او لاتتخذواه کالعید فی العکوف علیه و اظهارالزینه والاجتماع للهو و غیره کما یفعل فی الاعیاد بل لایوتی الا للزیاره و الدعاء و السلام والصلاه ثم ینصرف عنه واحتج ایضا من قال بمشروعیته بانه لم یزل داب المسلمین القاصدین للحج فی جمیع الازمان علی تبائن الدیار واختلاف المذاهب الوصول
المدینه المشرفه لقصد زیارته صلی الله علیه وسلم و یعدون ذلک من افضل الاعمال و لم ینقل ان احد انکر علیهم ذلک، فکان اجماعا.

اعلاءالسنن۳۶۰۵/۷ -۳۶۰۶ مکتبه دارالفکر.

اعلم ان زیاره قبر الشریف من اعظم الایات و ارجی الطاعات والسبیل الی اعلی الدرجات قال القسطلانی فی (المواهب) ومن اعتقد غیر هذا فقد انخلع من ربقه الاسلام و خالف الله ورسوله و جماعه العلماء الاعلام.

اعلاءالسنن،۳۶۲۶/۷ مکتبه، دارالفکر.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن